Linux-commando's
Als het goed is, bevindt u zich nu in de grafische schil van Linux.
Om Linux-commando's te kunnen geven, moet eerst het terminalprogramma
worden gestart. Als u bij de installatie hebt opgegeven om in de tekstmodus
op te starten, bevindt u zich al direct in de terminalomgeving waar
u Linux-commando's kunt invoeren. Om het terminalprogramma op te starten,
klikt u op het icoontje met het beeldscherm.
3.1 Het Gnome-panel
Gebruikersaccount
U bent nu ingelogd als 'root' in de directory 'root'. Als rootgebruiker
heeft u de hoogste autorisatie, maar er zitten aan dit privilege ook
nadelen.
Als 'rootgebruiker' kunt u namelijk per ongeluk belangrijke systeembestanden
verwijderen, wat in het ergste geval tot gevolg kan hebben dat u Linux
opnieuw zal moeten installeren.
3.2 U bent nu ingelogd als rootgebruiker
Een oplossing om deze calamiteit te voorkomen is een aantal andere
gebruikersaccounts aan te maken waarmee u geen gevaarlijke dingen kunt
doen.
Het aanmaken van een gebruikersaccount
U kunt dit bewerkstelligen door het commando 'useradd' in te voeren.
We gaan vervolgens een nieuwe gebruikersaccount aanmaken 'nosweat'.
U hoeft nu immers niet meer bang te zijn dat u belangrijke systeembestanden
verwijdert. Als u, wanneer de account eenmaal is aangemaakt, een systeembestand
wilt verwijderen, staat Linux u dat niet toe, omdat u geen 'root'-rechten
hebt. Het aanmaken van meerdere gebruikersaccounts is ook handig als
meerdere mensen uit uw huishouding met uw computer werken. U als almachtige
root-gebruiker kunt dan bepalen wat de andere gezinsleden _wel en niet
mogen. Dit is bijvoorbeeld handig als u _met sinterklaasgedichten bezig
bent en de rest van het gezin nog in het ongewisse wilt laten van uw
pennenvruchten.
U voert simpelweg 'useradd nosweat' in na de systeemprompt. Dit ziet
er dan als volgt uit:
[root@localhost root]# useradd nosweat
3.3 Het commando "useradd"
Het lijkt of er niets veranderd is, maar niets is minder waar!
De account 'nosweat' is aangemaakt; u moet alleen nog een wachtwoord
specificeren, zodat de nieuwe account kan worden geactiveerd.
U doet dit door 'passwd nosweat' in te voeren na de systeemprompt:
[root@localhost root]#passwd nosweat
Als reactie op dit commando geeft Linux de volgende melding: 'new Unix
password nosweat'.
Voer een combinatie in van cijfers en letters, bijvoorbeeld: 'johan1969'.
3.4 Een wachtwoord invoeren voor de nieuwe gebruikersaccount
Nadat u uw wachtwoord voor de eerste keer hebt ingevoerd, zal Linux
u vragen het wachtwoord nogmaals _in te voeren ter controle. Let op:
als u iets invoert, geeft Linux geen sterretjes weer, zoals bij veel
andere programma's. Wat u invoert, wordt meteen opgeslagen - zonder
melding.
Om te kunnen werken met de account 'nosweat', moeten we eerst uitloggen
als rootgebruiker. We doen dit als volgt:
U klikt op het icoontje met het voetje aan de linkerkant van uw scherm.
Vervolgens kiest u uit het uitklapmenu wat nu op uw beeldscherm zal
verschijnen voor de optie 'logout'. Uit het onderstaande scherm kiest
u nogmaals voor de optie 'logout'.
3.5 Het logoutscherm van Gnome
Als gevolg van deze actie zal het loginscherm weer verschijnen. Bij
het veld login voert u 'nosweat' in. Bij het veld password voert u het
wachtwoord in van de account 'nosweat', dus niet het rootwachtwoord.
Bij sessiontype kiest u voor 'Gnome'. Ten slotte drukt u op 'Go' om
weer opnieuw in te loggen, maar ditmaal onder de gebruikersaccount 'nosweat'.
Als u niet binnen de grafische schil werkt, is er een andere manier
om uit te loggen. U doet dat door het commando 'logout' in te voeren
na de systeemprompt. U voert nu het commando 'login' in, vervolgens
voert u 'nosweat' in en het wachtwoord van uw gebruikersaccount 'nosweat'.
Dus niet het wachtwoord van uw 'root' account!
De systeemprompt ziet er nu zo uit:
nosweat@localhost nosweat]$
Er zitten ook nadelen aan het werken onder een gebruikersaccount: u
kunt namelijk minder doen dan als rootgebruiker. We gaan dus maar weer
inloggen als rootgebruiker. Als u geen systeembestanden verwijdert,
kan er eigenlijk niets mis gaan.
U klikt nogmaals op het icoontje met het voetje aan de linkerkant van
uw scherm. Vervolgens kiest u uit het uitklapmenu wat nu op uw beeldscherm
zal verschijnen voor de optie 'logout'. Uit het volgende scherm kiest
u nogmaals voor de optie 'logout'.
Bij het veld login voert u 'root' in. Bij het veld password voert u
het rootwachtwoord in. Bij sessiontype kiest u voor 'Gnome'. Ten slotte
drukt u op 'Go' om opnieuw in te loggen.
Er is ook nog een andere manier om rootrechten te krijgen: het commando
'su' (superuser) geeft een simpele gebruiker de rechten van de rootgebruiker.
U doet dit door in te voeren 'su root' en vervolgens het wachtwoord
van de rootgebruiker.
Als u zichzelf weer wilt degraderen tot simpele gebruiker, voert u
het volgende commando in:
[root@localhost /root]#exit
[nosweat@localhost nosweat]$
U kunt nu ook goed zien, wanneer u als rootgebruiker bent ingelogd,
namelijk als het laatste teken van de systeemprompt het # -teken heeft.
Als u als gewone gebruiker bent ingelogd, is het laatste teken van de
systeemprompt een $-teken.
Navigeren tussen de verschillende directories
Waar ben ik?
Als u wilt weten in welke directory u zich bevindt, gebruikt u het commando
'pwd'.Het commando 'pwd' kunt u zien als een kompas. Als u door de bomen
de 'root' niet meer ziet, kunt u zich door het invoeren van dit commando
weer oriënteren.
Na de prompt voert u 'pwd' in
U weet nu weer waar u bent: u bevindt zich in de directory '/root'.
Het symbool '/' is het hoogste niveau van de directoriesstructuur binnen
Linux. Het symbool '/' wordt uitgesproken als 'root'. Dus eigenlijk
bevindt u zich in de directory 'root' 'root'.
3.6 pwd (print working directory) geeft aan waar u zich bevindt
Het wordt nu tijd om u te verplaatsen in de directoriesstructuur. Door
het commando 'pwd' weet u dat de bovenliggende directory '/' heet.
De vraag is nu hoe komen we daar? Het antwoord is simpel en mensen die
de DOS-taal beheersen, weten het al: met het commando 'cd' (change directory)'.
Na de prompt voert u 'cd /' in en ja hoor: Linux is sneller dan het
licht, u bent er al.
3.7 Het commando 'cd'
De commandotaal van Linux is erg verwant aan DOS. Er is echter een
belangrijk verschil dat u niet moet vergeten: bij Linux gebruikt u een
'/' (frontslash) en bij DOS gebruikt u een '\' (backslash).
Stel, u begint het een beetje saai te vinden in de directory '/', u
zou nu wel eens rond willen kijken in de directory '/home/nosweat'.
Om daar te komen voert u het volgende commando in:
cd /home/nosweat
Het teken '/' staat voor de directory 'root'.
3.8 We gaan twee directories naar beneden
Tot op heden hebben we alleen gebruikgemaakt van absolute padaanduidingen.
Bij een absoluut pad voert u de exacte namen van de directories in,
gescheiden door het '/' teken.
U kunt ook op een snellere manier door de directorystructuur navigeren
door gebruik te maken van relatieve padaanduidingen.
U bevindt zich nu in de directory '/home/nosweat' en u wilt een directory
omhooggaan door het invoeren van een relatieve padaanduiding.
U voert hiervoor het volgende commando in:
cd..
4.9 Een relatief pad invoeren
Directories en bestanden aanmaken
Tot op heden zijn we eigenlijk een beetje passief bezig geweest met
Linux. Die tijd is nu voorbij: we gaan nu dingen creëren. Onder
de directory '/home/nosweat' gaan we een directory aanmaken, we geven
deze de pretentieuze naam 'linuxgeek'. Een 'Linuxgeek' is een Linux-enthousiasteling,
wat u hopelijk na het lezen van dit boekje bent geworden.
mkdir 'linuxgeek'
3.10 Een nieuwe directory aanmaken met behulp van het commando 'mkdir'
Klaar? Ter controle voert u nu in:
cd linuxgeek
En ja hoor, u bevindt zich in uw eerste zelfaangemaakte directory.
Wat is een directory zonder bestanden? Inderdaad, tamelijk nutteloos.
Daar gaan we meteen verandering in aanbrengen:
de Linux-ontwikkelaars hebben voor het aanmaken van bestanden het commando
'touch' verzonnen. Het is ons een beetje onduidelijk wat 'aanraken'
met bestanden creëren te maken heeft, maar als het maar werkt.
We gaan nu het bestand 'me' creëren in de directory 'Linuxgeekinwording'.
Voer in: touch me
3.11 Een bestand aanmaken
Het is een goede instelling om computers per definitie niet te vertrouwen,
en als u iets gedaan hebt meteen te controleren of de computer inderdaad
gedaan heeft, wat u hem hebt opgedragen.
We gaan nu eerst kijken of Linux het bestand 'me' inderdaad heeft aangemaakt.
U doet dit met het commando 'dir'. We mogen veronderstellen dat DOS-gebruikers
dit commando wel enigszins bekend in de oren klinkt.
Voer in: dir
3.12 De inhoud van een directory bekijken
U ziet, Linux heeft naar u geluisterd: het bestand 'me' is aangemaakt.
Om het makkelijk te maken is er nog een commando waarmee u de inhoud
van een directory kunt bekijken: 'ls'.
Probeer maar: ls
Ook nu wordt het bestand 'me' weergegeven.
Met 'ls' is echter nog veel meer mogelijk. Probeert u maar eens het
commando 'ls -al /etc'. Dit commando geeft u een heel uitgebreid overzicht
van de directory '/etc'. Onthoud dat u zich niet in de directory '/etc'
hoeft te bevinden als u de inhoud wilt zien: '/etc' is een voorbeeld.
U kunt natuurlijk ook de naam van een andere directory invoeren.
Zien is geloven, voer in:
ls -al /etc
3.13 Met het commando 'ls -al' (naam van een willekeurige directory)
krijgt u een heel gedetailleerd overzicht van de inhoud van elke gewenste
directory
Hoe vraagt u Linux om hulp?
Hoe weet ik welke parameters ik kan invoeren na het commando 'ls'?
Het is natuurlijk onmogelijk om alle parameters te onthouden en dat
hoeft ook niet. U hoeft maar één commando te onthouden,
dat is het commando 'man'. U voert gewoon 'man' in en daarna de naam
van een willekeurig commando waar u iets meer over wilt weten.
In ons geval, dus:
man ls
3.14 Hulp vragen door het commando 'man'
Bestanden kopiëren
Voor de veiligheid willen we een back-up maken van het bestand me. De
back-up noemen we meback-up en we doen dat als volgt:
cp me me-backup
3.15 Bestanden kopiëren
Bestanden verplaatsen
We gaan eerst weer even naar de directory /home/nosweat.
U voert hiervoor het volgende commando in:
cd /home/nosweat
We gaan nu een nieuw bestand aanmaken in de directory 'nosweat', mobielbestand
genaamd.
U weet het commando misschien nog wel:
touch mobielbestand
'Mobielbestand' gaat nu zijn naam eer aan doen en we verplaatsen het
naar de directory 'linuxgeek':
mv mobielbestand linuxgeek
3.16 Bestanden verplaatsen
De naam van het bestand 'mobielbestand' vinden we toch een beetje te
lang en willen we inkorten tot de naam 'mobiel'.
We gaan daarvoor eerst naar de directory 'Linuxgeekinwording'.
Voer maar in:
cd Linuxgeekinwording
Daarna geeft u het volgende commando:
mv mobielbestand mobiel
3.17 Bestanden een andere naam geven
Bestanden verwijderen
Stel, we willen ruimte creëren op onze vaste schijf en gaan daarom
het bestand 'mobiel' verwijderen.
Hiervoor geeft u het volgende commando:
rm mobiel
Vervolgens voert u 'y' in om uw keuze te bevestigen.
3.18 Een bestand verwijderen
Het kan ook sneller. U kunt door middel van het jokerteken '*', de
volledige inhoud van de directory verwijderen. U geeft dan het volgende
commando:
rm*
Ter bevestiging voert u 'y' in, dan weet Linux dat u 100 procent zeker
bent dat u het desbetreffende bestand wilt verwijderen.
3.19 Bestanden verwijderen met behulp van een joker-teken
Als u alle bestanden uit de directory 'linuxgeek' heeft verwijderd,
kunt u nu de volledige directory verwijderen. U doet dit door het volgende
commando in te typen:
rmdir linuxgeek
4.20 Een directory verwijderen
Het "mounten" van apparaten
Om een diskette te kunnen benaderen, moeten we eerst de diskette 'mounten'.
Dit betekent dat de diskette aan het Linux-bestandssysteem wordt gekoppeld.
We doen dit als volgt:
mount /dev/fd0 /mnt/floppy -t vfat
4.21 Het 'mounten' van een diskettestation
We willen naar de diskette toe; voer hiervoor het volgende commando
in:
cd /mnt/floppy
4.23 Een cd-rom 'mounten'
Terminalscherm schoonmaken
Als u uw terminal scherm te druk vindt, kunt u het volgende commando
gebruiken:
root@localhost nosweat]# clear
Commando's terughalen met de pijltoetsen
Als u wilt zien welke commando's u gedurende een lange Linux-sessie
hebt ingetoetst, dan gebruikt u eenvoudigweg de pijltoets.
Linux afsluiten
Wanneer u klaar bent met uw Red Hat Linux-systeem, dient u het af te
sluiten. Dit gaat echter verder dan simpelweg de power-knop uit te zetten.
Zelfs als er geen programma's meer draaien op het moment dat u Red Hat
Linux wilt afsluiten, wil dat niet zeggen dat er niets meer actief is
binnen uw Red Hat Linux-systeem. U kunt dit controleren door het commando
'ps ax' in te voeren.
Alle regels die door 'ps' worden weergegeven, staan voor een proces.
U kunt elk proces beschouwen als een draaiend programma. Elk proces
kan op het moment van afsluiten met bestanden werken. Als u zomaar uw
computer uitzet, heeft Linux geen tijd om deze bestanden netjes af te
sluiten. U moet dus eerst netjes aangeven dat u het systeem wilt afsluiten.
U kunt dit doen met het commando 'shutdown'.
Om het commando shutdown te laten uitvoeren moet u eerst onder de rootnaam
zijn ingelogd. U kunt ook het commando 'su' gebruiken om 'root' te worden.
De syntaxis van dit commando ziet er als volgt uit:
shutdown <options><time>
Het shutdown-programma bevindt zich in de directory/sbin. Als uw omgevingsvariabele
PATH niet het bestand /sbin bevat, moet u het gehele pad invoeren wanneer
u het commando shutdown wil laten uitvoeren, bijvoorbeeld /sbin/shutdown-h
now
In de meeste gevallen moet u ook de volgende opties specificeren:
o -h - Het systeem stoppen, als het programma is afgesloten.
o -r - Het systeem weer opstarten, wanneer het is afgesloten.
Als u deze opties niet specificeert bij het commando shutdown, raakt
het systeem in de 'single user'-modus. Voer het shutdown commando in
met de specificaties -h of -r en het afsluiten verloopt normaal.
'-h' staat voor halt
'-r' staat voor restart
Het commando shutdown geeft u ook flexibiliteit over het moment van
afsluiten. Als u meteen wilt afsluiten, voer dan het woord 'now' in.
Als u wilt dat het systeem over vijf minuten afsluit, voer dan '+15'
in.
Het volledige commando luidt dan als volgt:
shutdown -r +15
Dit betekent 'sluit het systeem over vijftien minuten af en start daarna
opnieuw op'.
Computer afsluiten
Als u uw computer opnieuw wilt laten starten, voer dan in:
shutdown -r now
Als u uw systeem uit wilt zetten en uw computer uit wilt zetten, voer
dan in:
shutdown -h now
U kunt ook opnieuw starten met het commando 'reboot'.
Voer maar eens 'reboot' in na de systeemprompt…….
4.24 Uw computer opnieuw starten door middel van het commando 'reboot'
Linux-commando's en DOS-tegenhangers
DOS Linux
ATTRIB chmod
CD cd
COPY cp
DEL rm
DIR Is
MD mkdir
MORE more
PATH echo $PATH
RD rmdir
REN mv
TYPE cat
Overzicht Linux-commandos
Tekstverwerking
cat Toont de inhoud van een tekstbestand op het beeldscherm
csplit Splitst tekst op in verschillende bestanden
cut Haalt bepaalde tekstgedeelten uit een regel
expand Verwisselt het Tab-teken voor het Spatie-teken
fold Breekt lange tekstgedeelten af
fromdos Converteert een DOS-bestand naar een UNIX-bestand (einde-regelteken)
grep Zoekt naar tekst in een bestand
head Verwijst naar de eerste regel van een bestand
less Laat bestanden per pagina zien (minder)
more Laat bestanden per pagina zien (meer)
paste Vat tekstgedeelten uit meerdere bestanden samen
recode Converteert van de ene tekenset naar de andere tekenset
sed Programmeerbare Stream-Editor
sort Sorteert bestanden
tac Laat bestanden 'andersom' zien (laatste regel als eerste)
tail Laat het einde van een bestand zien
todos Converteert Linux-einde-regel naar DOS-formaat
tr Vervangt gespecificeerde tekens door andere
uniq Wist regels die meer dan één keer voorkomen uit een
tekstbestand
Bestandsbewerking
cat Toont de inhoud van een tekstbestand op het beeldscherm
cd Verandert de actieve directory
cp Kopieert een bestand
find Zoekt een bestand op naam, grootte, datum enzovoort
ln Maakt een Logische of een Symbolische link naar een bestand
ls Toont de inhoud van een directory
mkdir Maakt een nieuwe directory aan
mv Verplaatst een bestand en verandert de bestandsnaam
rm Verwijdert een bestand
rmdir Verwijdert een directory
split Splitst een bestand op in deelbestanden van gelijke grootte
tee Dupliceert de standaardinvoer
Bestandsbeheer
dd Kopieert datablokken tussen devices en bestanden
e2fsck Herstelt een ext2-bestandssysteem
fdformat Formatteert een diskette
fdisk Partitioneert een vaste schijf
fsck Herstelt een bestandssysteem
mkfifo Creëert een FIFO-bestand
mkfs Maakt een bestandssysteem aan
mknod Maakt een device-bestand aan
mkswap Richt een bestand of partitie als een Swap-medium in
mount Koppelt een opslagmedium aan het bestandssysteem
swapoff Maakt een Swap-bestand of Swap-partitie inactief
swapon Activeert een Swap-bestand of Swap-partitie
Toegang tot een DOS-diskette
mattrib Verandert het attribuut van een DOS-bestand
mcd Wisselt van DOS-directory
mcopy Kopieert DOS-bestanden van/naar UNIX
mdel Verwijdert een DOS-bestand
mdir Laat de inhoud van een DOS-directory zien
mformat Richt een DOS-bestandssysteem in op een diskette
mlabel Maakt een DOS-volumelabel aan
mmd Creëert een DOS-subdirectory
mread Kopieert een DOS-bestand naar UNIX
mren Verandert een DOS-bestandsnaam
mtype Toont de inhoud van een DOS-bestand
mwrite Kopieert een UNIX-bestand naar DOS
Bestanden comprimeren
cpio Transformeert archiveringsbestanden tussen verschillende
bestandssystemen
compress Comprimeert bestandssystemen
gunzip Decomprimeert bestanden die met gzip gecomprimeerd waren
gzip Comprimeert databestanden; werkt efficiënter dan compress
tar Combineert meerdere bestanden (en directories) tot één
bestand
uncompress Decomprimeert een door compress gecomprimeerd bestand
Taakbeheer
bg Plaatst een proces op de achtergrond
fg Haalt een proces naar de voorgrond
halt Stopt Linux en de hardwareprocessor
kill Beëindigt een proces voortijdig
nice Start een proces met meer of minder prioriteit
ps Toont een lijst met lopende processen
reboot Stopt Linux en start de computer opnieuw op
shutdown Stopt Linux
top Toont op van tevoren in te stellen tijdstippen alle processen
Het aanmaken van gebruikers en groepen
adduser Maakt een nieuwe gebruiker aan
chsh Verandert de default-Shell na het inloggen
groupadd Maakt een nieuwe gebruikersgroep aan
groupdel Verwijdert een gebruikersgroep
groupmod Verandert de naam van een gebruikersgroep
passwd Verandert het wachtwoord van een gebruiker
useradd Maakt een nieuwe gebruiker aan
userdel Verwijdert de informatie van een gebruiker (in het bestand /etc/passwd)
usermod Wijzigt de werkomgeving van een gebruiker
Beeldscherm en terminal
reset Herstelt de tekensetconfiguratie
restore font Herstelt of slaat de VGA-tekenset op
palette Herstelt het VGA-kleurenpalet
setfont Wijzigt de VGA-tekenset
setterm Wijzigt de diverse terminalinstellingen
Overige
]
alias Definieert een afkorting
cksum Berekent de CRC-checksum van een bestand
expr Voert een integerberekening uit
free Toont de vrije geheugenruimte (RAM- en Swap-geheugen)
hash Laat de hash-tabel zien
lpr Drukt een bestand af
printenv Laat de omgevingsvariabelen zien
rdev Wijzigt enkele bytes in het kernel-bestand
set Laat alle aan de Shell bekende variabelen zien
sum Berekent het controlegetal van een bestand
tty Laat de device-naam van de actieve terminal zien
mt Bestuurt de tapestreamer (voor- en terugspoelen enzovoort)
type Geeft het type commando aan
unalias Verwijdert een afkorting
uname Toont de naam van het besturingssysteem en het versienummer
